Uyuz Vakaları Kontrolden Çıkıyor

Uzmanlar ilk uyuz salgını olan 19. yüzyıl Londra’sında yaşananlardan sonra ilk defa geçtiğimiz yıllarda uyuz vakalarının artış gösterdiğini açıkladı. Özellikle İngiltere’de 2023 yılında bir anda bir sıçrama gösteren uyuz hastalığına karşı uyarılarda bulunan uzmanlar, vatandaşların ilk olarak uyuz hastalığı ve tedavi süreci hakkında bilgi edinmesi gerektiğini vurguluyor. Peki nedir bu uyuz hastalığı? İsmini nereden almıştır? Nasıl bulaşır? Nelere dikkat etmek gerekir?

Kaşıntıyla Başladı, Salgına Döndü 

Uyuz hastalığı Roma yazarı Aulus Cornelius Celsus tarafından M.S. 25’te Latince “kaşımak” sözcüğünden adını almıştır. İngiltere Ulusal Sağlık Servisi’ne (NHS) göre, derinin dış tabakasına tüneyen mikroskobik akarlar tarafından cilde oluşan kabarıklık, döküntü veya kızarıklık olarak adlandırılıyor. Geçmiş yüzyıllardan bu zamana kadar süre gelen hastalık istemsizce ve tabiri caizse deli gibi kaşınmaya sebep oluyor. Yüz ve boyun bölgesi hariç tüm vücutta kaşınma ile bilinen bu hastalık özellikle vücudun nemli bölgelerinde kendini gösteriyor. Mesela kasık bölgesi, el ve ayak parmaklarının arası, göğüslerin altındaki deri gibi bölgelerde kaşıntı daha çok hissediliyor. 

Son yıllarda İngiltere’de artan uyuz vakalarına dikkat çeken uzmanlar hastalığın yayılmasının sebebi olarak, uyuz hastalığını yeterince tanımamak ve tedavisi hakkında bilgi sahibi olmamaya bağlıyor. 

Royal College of General Practitioners’ın Araştırma ve Gözetim Merkezi’ne göre son 5 yılda uyuz vakalarında bir hareketlilik yaşanıyor. İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı tarafından 2021 ile 2025 arasında yıllık artışların kaydedildiği ve 2023’ten itibaren belirgin bir sıçrama yaşandığı belirtildi. Yine aynı şekilde BJGP Open dergisinde bildirildiğine göre 2014-2023 arasında 100 bin kişi başına uyuz olguları 99’dan bin 341’e yükseldi.  

Basit Görülüyor, Hızla Yayılıyor 

Uyuz hastalığının bulaşması genel olarak virüsü taşıyan kişiyle uzun süreli ve doğrudan cilt teması ile oluyor. Ancak, virüsü taşıyan kişinin kıyafetlerini, özel eşyalarını kullanmakla da kişiden kişiye bulaşabiliyor. 

Londra’daki The Harley Street Dermatology Clinic’te danışman dermatolog Dr. Aleksandar Godic, Euronews Health’e, “Nadiren, bulaşmış havlular, giysiler veya nevresimler yoluyla da geçebilir. Evcil hayvanlar insan uyuz akarlarını taşımaz, dolayısıyla hastalık hayvanlardan insanlara bulaşmaz,” dedi. 

Yüzyıllardır yaşanan bu uyuz hastalığının zaman zaman azalıp tekrar patlama yaşandığı görüldü. Ancak uzmanlar son yıllarda yaşanan artışın hastalığın basite alınmasından kaynaklandığını belirtiyor. Birçok kişinin uyuz hastalığından dolayı doktora bile gitmediğini vurgulayan Britanya Dermatologlar Derneği’nden profesör Tess McPherson,  

“Pek çok kişi bunun için doktora gitmiyor ya da eczaneden kendi kendine tedavi alıyor; hatta bazılarının böyle bir rahatsızlığı olduğunun farkında bile değiller,” dedi. 

Özellikle gençlerde görülen uyuz vakalarında artış yaşandığını belirten McPherson, bu durumun Covid 19 sonrasında toplu ortamlara geri dönülmesinden veya uyuzun ne olduğuna dair daha geniş çaplı bir bilgi eksikliğiyle de örtüştüğünü belirtti. Bu tespitini şu cümleler ile dile getirdi; 

“Bence ortada çok fazla yanlış bilgi var; insanların bunun ne olduğunu bilmemesi ve buna eşlik eden yoğun bir damgalanma. Bu yüzden insanlar, sahip olduklarını bilseler bile başkalarına söylemiyor; muhtemelen bu da süregiden bir sorun,” 

Bununla beraber 2021-2022 yılı arasında bazı tedavilerde tedarik sorunları yaşandığını ve insanların doğru şekilde tedavi edilmediğini dile getiren uzman; 

“Sorunların büyük kısmının, insanların [tedavileri] doğru kullanmaması ya da temaslıların hepsinin bunları aynı anda uygulamaması olduğunu düşünüyoruz. Bu da giderek daha fazla uyuz vakası ve yeniden bulaşma yaşayan daha çok insan yaratıyor.” dedi. 

Uyuz Hakkındaki Doğru Bilinen Yanlışlar 

Egzama, sedef hastalığı ve kurdeşen dahil birçok cilt rahatsızlığı kaşıntılı döküntülere yol açabiliyor. Bu sebeple uyuz hastalığının tanınması da zorlaşabiliyor. Uyuz hastalığını diğer hastalıklardan ayıran en önemli özellikle bu hastalığın kasık bölgesine yerleşmeyi seçmesi oluyor. Hatta bu sebeple uyuz hastalığının cinsel yolla da bulaşabileceği belirtiliyor. Godic’e göre dikkat edilmesi gereken en belirleyici özellik, deride küçük, kıvrımlı tünellerin bulunması. Uzmanlara göre uyuz vakalarının diğer belirtileri ise şu şekilde açıklandı; 

Diğer yaygın belirtiler arasında küçük, sızıntılı kabarcıklar, kızarıklık ve şişlik; özellikle geceleri ya da sıcak ortamlarda yoğun kaşıntı; sık sık ağır egzamayı andıran iltihaplı, pullu kaşıma izleri yer alır. Uyuzun belirtileri diğer cilt hastalıklarını taklit ettiğinden tanısı zor olabilir. Tedavi edilmezse aylarca, hatta yıllarca sürebilir ve aile üyelerine, arkadaşlara, yakın partnerlere bulaşabilir.